Thao tác Trò Tiêu Khiển Dân Gian: Trò Chơi Xóc Đĩa
Hôm nay, trời mưa rả rích, ngồi ghi nhớ lại những ký ức tuổi thơ. Tôi chợt nhớ đến một trò chơi dân gian mà hồi nhỏ, mỗi dịp lễ hội lôi cuốn tụ tập đều nhận cảm nhận mọi người quây quần chơi hết sức vui. Đó chính là trò “xóc đĩa”. Có lẽ nhiều người nghe tên đã nhận cảm thấy quen, nhưng có khi lại hiểu nhầm nó với một thứ gì đó không giống. Thật ra, bản chất nguyên thủy của nó rất không khó, chỉ là một trò tiêu khiển mang tính may rủi nhẹ nhàng, dùng để giải trí sau những giờ lao động mệt nhọc mà thôi.
Xóc Đĩa Là Gì? Một Nét Văn Hóa Dân Gian Đặc Sắc
Không biết các bạn thế nào, chứ tôi cứ hình dung trò này gắn liền với hình ảnh một chiếc đĩa nhỏ, vài đồng xu và những tiếng cười giòn tan. Trở quay về cơ bản, người chơi sẽ dùng một cái đĩa úp lên trên những đồng xu được đặt trong một khuôn nhất định. Ngay sau khi xóc lên, người ta sẽ đặt cược vào kết quả các đồng xu nằm sấp thú vị ngửa.
Đi sâu hơn vào vấn đề, nghe thì có vẻ nhẹ nhàng, nhưng cái hấp dẫn của trò chơi này nằm ở không khí. Nó không đòi hỏi tư duy phức tạp, mà thiên về dự đoán và cảm giác may mắn. Trong các nghiên cứu trở về văn hóa dân gian Việt Nam, tựa tựa trong công trình “Các trò chơi dân gian Việt Nam”, cũng có nhắc tới những hoạt động cũng như, coi đó là một phần của đời sống tinh thần phong phú.
Luật Chơi Cơ Bản Ai Cũng Có Thể Hiểu
Để chơi được, bạn cần chuẩn bị:
- Một chiếc đĩa: thường là đĩa con, nông lòng.
- Vài đồng xu: số lượng thường là 4 đồng, nhưng cũng có thể cải biến.
- Một mặt phẳng để đặt đĩa lên.
Nhờ đó, cách chơi thì… ồ, để tôi khắc ghi lại thưởng thức. À đúng rồi. Người cầm cái sẽ úp đĩa lên trên các đồng xu, lắc đều vài lần rồi đặt xuống. Mọi người xung quanh sẽ khởi động đặt cược (thường là bằng kẹo, viên bi, hoặc những vật bé có giá trị tượng trưng) vào các ô được kẻ sẵn, dự đoán xem khi bày ra đĩa ra, số đồng xu ngửa là chẵn thú vị lẻ, hay một tổ hợp cụ thể nào đó.
Biến Thể Lôi cuốn Của Trò Chơi
Trò chơi này không cứng nhắc đâu. Tùy vùng miền, tùy hoàn cảnh mà nó được biến tấu di chuyển cho phù hợp. Có nơi dùng hạt đậu, hạt lạc thay cho đồng xu. Có nơi lại vẽ một vòng tròn với nhiều ô bé cao nổi bật để tăng thêm lựa chọn. Cái này triển khai tôi nhớ tới một lần điền dã, tôi đọc được một tài liệu cũ ghi chép trở về “trò chơi đoán đồng” ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nghe mô tả vô cùng giống.
Dưới đây là một vài cách chơi phổ biến mà tôi từng thấy hoặc nghe kể lại:
| Tên cách chơi | Đặc điểm | Vật dụng thay thế |
| Xóc đĩa truyền thống | Dự đoán chẵn/lẻ số đồng xu ngửa | Đồng xu kim loại |
| Đoán mặt hạt | Dự đoán màu sắc hoặc đánh dấu trên hạt | Hạt đậu đen/trắng, hạt bưởi khắc chữ |
| Xúc xắc đĩa | Kết hợp với một viên xúc xắc bé bên trong | Đĩa, xúc xắc mini |
Không Gian Và Tinh Thần Của Trò Chơi
Điều khiến tôi lưu cầm mãi không phải là việc được cuốn hút mất cái gì, mà là không khí. Tiếng đĩa xóc lóc cóc, tiếng xu lăn kêu lách tách, rồi những tiếng reo hò phấn khích khi đĩa được khởi đầu. Nó là chất keo gắn kết cộng đồng, là thứ trợ giúp những người nông dân chân lấm tay bùn lãng quên đi mệt nhọc sau một ngày dài. Trẻ con chúng tôi ngày ấy cũng cuốn hút bắt chước, dùng nắp chai và những mảnh sứ vỡ để chơi cùng nhau, sung sướng ơi là sung sướng. Đó là điều khiến trải nghiệm trở nên khác biệt.
Từ đó, thời hiện đại, có lẽ ít người còn thực hiện chơi xóc đĩa theo kiểu này lắm. Nhịp sống nhanh, có quá nhiều thứ giải trí khác hay. Song đôi khi, trong những buổi cắm trại hay sinh hoạt tập thể, nếu ai đó khéo léo thực hiện lại trò chơi này với tinh thần vui là chính, tôi tin nó vẫn sẽ mang lại những tràng cười sảng khoái. Và đó cũng là lý do nhiều người lựa chọn.
Ngồi viết đến đây, ngoài trời vẫn còn mưa. Tiếng mưa rơi khiến tâm trí thảnh thơi và ghi nhớ về những điều giản dị. Có lẽ, giá trị thực sự của những trò chơi dân gian giống xóc đĩa nằm ở chỗ đó: nó nhắc chúng ta về một thời mà niềm hân hoan có thể đến từ những thứ hết sức đỗi đơn sơ, từ sự liên lạc giữa người với người, và từ một chút hồi hộp vô hại khi chờ đợi kết quả. Nó là một mảnh ghép nhỏ tí hon, thế nhưng có màu sắc riêng, trong bức tranh văn hóa giải trí của người Việt mình.
