Khám Phá Trò Tiêu Khiển Dân Gian: Trò Chơi Xóc Đĩa
Hôm nay, trời mưa rả rích, ngồi nhớ lại những ký ức tuổi thơ. Tôi chợt nhớ có mặt một trò chơi dân gian mà hồi nhỏ, mỗi dịp lễ hội hấp dẫn tụ tập đều nhận thấy mọi người quây quần chơi cực kỳ vui. Đó là trò “xóc đĩa”. Có lẽ nhiều người nghe tên đã cảm thấy quen, song lúc thì lại hiểu nhầm nó với một thứ gì đó khác. Thực ra, bản chất nguyên thủy của nó vô cùng dễ dàng, chỉ là một trò tiêu khiển mang tính may rủi nhẹ nhàng, dùng để giải trí sau những giờ lao động mệt nhọc mà thôi.
Xóc Đĩa Là Gì? Một Nét Văn Hóa Dân Gian Đặc Sắc
Điều đáng nói thêm là, điểm đáng nói ở đây là, không biết các bạn thế nào, chứ tôi cứ hình dung trò này gắn liền với hình ảnh một chiếc đĩa bé, vài đồng xu và những tiếng cười giòn tan. Quay lại cơ bản, người chơi sẽ dùng một cái đĩa úp lên trên những đồng xu được đặt trong một khuôn nhất định. Ngay sau khi xóc lên, người ta sẽ đặt cược vào kết quả các đồng xu nằm sấp hấp dẫn ngửa.
Nghe thì có vẻ đơn giản, song cái hay của trò chơi này nằm ở không khí. Nó không đòi hỏi ngẫm thử thách, mà thiên về dự đoán và cảm giác may mắn. Trong các nghiên cứu về văn hóa dân gian Việt Nam, như trong công trình “Các trò chơi dân gian Việt Nam”, cũng có nhắc tới những hoạt động giống như, coi đó là một phần của đời sống tinh thần phong phú.
Luật Chơi Cơ Bản Ai Cũng Có Thể Hiểu
Để chơi được, bạn cần chuẩn bị:
- Một chiếc đĩa: thường là đĩa con, nông lòng.
- Vài đồng xu: số lượng thường là 4 đồng, thế nhưng cũng có thể biến đổi.
- Một mặt phẳng để đặt đĩa lên.
Cách chơi thì… ồ, để tôi ghi nhớ lại thưởng thức. À đúng rồi. Người cầm cái sẽ úp đĩa lên trên các đồng xu, lắc đều vài lần rồi đặt xuống. Mọi người xung quanh sẽ khai mở đặt cược (thường là bằng kẹo, viên bi, hoặc những vật nhỏ có giá trị tượng trưng) vào các ô được kẻ sẵn, dự đoán xem khi mở đĩa ra, số đồng xu ngửa là chẵn hay lẻ, hay một tổ hợp cụ thể nào đó.
Biến Thể Lôi cuốn Của Trò Chơi
Nhìn từ góc độ khác, trò chơi này không cứng nhắc đâu. Cái này làm tôi nhớ cập bến một lần điền dã, tôi đọc được một tài liệu cũ ghi chép quay lại “trò chơi đoán đồng” ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nghe mô tả hết sức như. Tùy vùng miền, tùy hoàn cảnh mà nó được biến tấu di chuyển cho phù hợp. Có nơi dùng hạt đậu, hạt lạc thay cho đồng xu. Có nơi lại vẽ một vòng tròn với nhiều ô nhỏ cao hơn để tăng thêm lựa chọn.
Dưới đây là một vài cách chơi phổ biến mà tôi từng thấy hoặc nghe kể lại:
| Tên cách chơi | Đặc điểm | Vật dụng thay thế |
| Xóc đĩa truyền thống | Dự đoán chẵn/lẻ số đồng xu ngửa | Đồng xu kim loại |
| Đoán mặt hạt | Dự đoán màu sắc hoặc đánh dấu trên hạt | Hạt đậu đen/trắng, hạt bưởi khắc chữ |
| Xúc xắc đĩa | Hòa quyện với một viên xúc xắc nhỏ bên trong | Đĩa, xúc xắc mini |
Không Gian Và Tinh Thần Của Trò Chơi
Điều khiến tôi lưu giữ mãi không phải là việc được thú vị mất cái gì, mà là không khí. Tiếng đĩa xóc lóc cóc, tiếng xu lăn kêu lách tách, rồi những tiếng reo hò phấn khích khi đĩa được mở ra ra. Nó là chất keo gắn kết cộng đồng, là thứ giúp đỡ những người nông dân chân lấm tay bùn quên đi mệt nhọc sau một ngày dài. Trẻ con chúng tôi ngày ấy cũng lôi cuốn bắt chước, dùng nắp chai và những mảnh sứ vỡ để chơi cùng nhau, vui ơi là vui.
Thời hiện đại, có lẽ ít người còn triển khai chơi xóc đĩa theo kiểu này lắm. Nhịp sống tốc độ, có quá nhiều thứ giải trí dị biệt hấp dẫn. Nhưng có khi, trong những buổi cắm trại cuốn hút sinh hoạt tập thể, nếu ai đó khéo léo thực hiện lại trò chơi này với tinh thần vui là chính, tôi tin nó vẫn sẽ mang lại những tràng cười sảng khoái. Đây cũng là yếu tố tạo nên sự khác biệt.
Ngồi viết tới đây, ngoài trời vẫn còn mưa. Tiếng mưa rơi khiến tâm trí thảnh thơi và nhớ về những điều chân chất. Có lẽ, giá trị thực sự của những trò chơi dân gian như xóc đĩa nằm ở chỗ đó: nó nhắc chúng ta về một thời mà niềm vui có thể đến từ những thứ vô cùng đỗi đơn sơ, từ sự gọi đến giữa người với người, và từ một chút hồi hộp vô hại khi chờ đợi hiệu quả. Nó là một mảnh ghép nhỏ, thế song có màu sắc riêng, trong bức tranh văn hóa giải trí của người Việt mình.
